De Commissie van Welstand en Monumenten

Een van de kleinste der smoorslenken maar zonder meer een der beruchtste. Vanaf 1863 werd hier onder leiding van Janshonck Verstruyk verwoed turf gestoken wat ertoe leidde dat het grondwater op een gegeven moment de turfput deed overstromen. Er ontstond in de loop van enkele jaren een ondoordringbaar ven: Ut Duvelsstèrtje.

Met enige regelmaat worden hier door achteloze dagjesmensen menselijke resten gevonden. Onderzoek aan de Universiteit Pixelburg heeft uitgewezen dat het hier om turfstekers gaat die naar oud gebruik "op locatie" werden begraven. Pas met de komst van het plaggenstekersplaatsje in 1866 werd deze turfstekers-traditie gestaakt.

De incidentele vondst van een dijbeen of schedel doet menig mens vermoeden dat deze plaats bezeten en vervloekt is. Er gaan dan ook de wildste verhalen dat bij nachtelijke mist de bosduvel hier op zoek gaat naar de verloren en vergeten zielen van turfstekers die zich ooit krom werkten voor Janshonck.

De gemeente Pixelburg en Bosbeheer willen ut Duvelsstèrtje de officiële status van rustplaats geven om meer onbedoelde "grafschennis" door toeristen te voorkomen.

De Gesso is het franchise concept van Corop. Hier kan men Smeuro Super, Smeuro Super Plus en diesel tanken. Daarnaast kan men in de Gesso-Super-Shop terecht voor allerhande autogemakken (denk daarbij aan reservelampjes, geurverfrisser, dashboard polish en ruitenwisser vloeistof), een snelle snack (de vacuüm voorverpakte Goulash kroketten van Karel Paneer) of een gevriesdroogd bloemenboeket.

Het is moeilijk te vinden tussen de lage loofbomen en het dichtbegroeide struikgewas. Maar hier, diep in de bossen van nationaal park Voxel op Zand, kan men de restanten vinden van wat eens het kapitale buitenverblijf van turfmagnaat Janshonck Verstruyk was.

Hij liet de villa in 1861 bouwen om naar eigen zeggen "dichterbij mijn geliefde werkvolk te verkeren". In realiteit was Janshonck Verstruyk een brutale, "lompe" man welke vreesde voor opstand en rebellie in zijn legertje van plaggenstekers. Hij was dan ook vaak te vinden in zijn buitenverblijf om een oogje in het zeil te houden.

Na diens overlijden in 1906 werd de villa, welke inmiddels symbool was geworden van het kwaad wat Janshonck was, door woedende plaggenstekers en plunderaars ontdaan van al zijn grandeur en rijkdom en tot slot in brand gestoken. De toenmalige brigadier hield het op blikseminslag om de gemoederen te bedaren en de zaak zo spoedig mogelijk te doen sluiten en vergeten.

De villa scheen een kelder te hebben welke toegang zou bieden tot een labyrint waar Janshonck trachtte zijn buit veilig te stellen voor het geval plunderaars toegang zouden verkrijgen tot het huis. Deze schatten werden bewaakt door allerhande vallen en, naar men zegt, wilde beesten.

Als men goed zoekt tussen de met klimplanten en varens overwoekerde ruïne kan men op de plaats waar vroeger een provisieruimte was een zwaar stalen luik ontwaren. Onbekenden (hardnekkige geruchten hebben het over sympathisanten van Verstruyk) hebben niet lang na de catastrofale brand de toegang onder dit luik volgestort met puin en steengruis en het luik verzwaard om verdere toegang te ontzeggen.

Stemmen gaan op om alsnog toegang tot de kelder te verkrijgen om voor eens en voor altijd de waarheid omtrent dit geheimzinnige, gehate en prominent historische figuur boven tafel te krijgen. Mocht het zover komen, dan zal uw heemkundekring �??Dûn Hontige Fánt�?� hier natuurlijk uitgebreid verslag van doen.

Het hoogste (natuurlijke) punt van de regio Pixelburg en tevens het hoog(s)tepunt van nationaal park de Smoorslenken.

Hier staat een kleine verhoging welke de eigenlijke hoogte van de heuvel brengt op 66,8 meter. Vanaf het plateau heeft men een groots uitzicht over het nationaal park en bij helder weer kan men zelfs de grote kerk van Pixelburg waarnemen.

Een plaquette, bevestigd aan het kleine betonnen plateau, herinnerd aan de talloze arme zandboertjes welke hier zwoegden op de turfvelden teneinde een bestaan te hebben. Op de plaquette siert een gedicht van stadsdichter A.S.Dh. van den Heideveld:

Wijds en hoog tekent zich de hemel,

edoch in het laagste der laagsten een bitter zweet.

Opdat zij niet vergeten worden,

evenzo groots als dit zicht was hun leed.

Dit unieke natuurgebied kenmerkt zich door moeras, hoogveen, rietland, glooiingen, loofbomen en de bekende smoorslenken.

Zo een 900.000 jaar geleden meanderde de Pixelrijn door dit gebied welke zich gedurende tienduizenden jaren westelijk, en uiteindelijk verder oostelijk opschoof om zo de Pixelrijnterrassen te vormen.

In deze gebieden werd in de negentiende eeuw, onder leiding van Janshonck Verstruyk, intensief turf gestoken. Velen "plaggenstekers" stierven als gevolg van de erbarmelijk woon en werkomstandigheden...

Door deze intensieve turfwinning is er een uniek "man-made" natuurgebied ontstaan welke tegenwoordig een breed scala aan bijzondere flora en fauna beslaat zoals korhoenders, porseleinhoenderen, damherten, edelherten, heidevlinders, zandhagedissen, vossenbes en nog veel meer.

Buiten nationaal park is het gebied populair onder toeristen en natuurliefhebbers (waaronder Bil van der Hekken, welke ook financieel bijdraagt aan de behoud van het gebied)

Startpunt van de vele prachtige wandel en fietsroutes langs de heidevelden, smoorslenken, loofbossen, kleinschalige glooiingen en dalen is het Bezoekerscentrum nationaal park de Smoorslenken. In en rond dit gebouw zijn te vinden: een cafetaria, restaurant, natuurexpositie voor jong en oud en natuurlijk een gezellig ingericht terras en speeltuin.

Het (letterlijke) hoogtepunt van een bezoek aan de Smoorslenken is een klim naar het Singaal van Voxel op Zand. Op 65,7 meter hoogte heeft men vanaf deze heuvel een prachtig overzicht over het natuurgebied. Aldaar wordt de schaal van het gebied met zijn karakteristieke glooiingen pas goed zichtbaar.